Kraków Stanisława Wyspiańskiego

Kliknij aby zobaczyć mapę z zaznaczonymi punktami orientacyjnymi

 

Kliknij aby powiększyćKliknij aby powiększyć

    1. ul. Krupnicza 26 (dawniej 11)

    Urodził się 15 stycznia 1869 r. jako pierworodny syn rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego i Marii z Rogowskich. Na chrzcie otrzymał imiona: Stanisław, Ignacy, Mateusz.

     

     

     

Kliknij aby powiększyć2. ul. Kanonicza 25 (Dom Długosza)Kliknij aby powiększyć

W 1872 roku państwo Wyspiańscy wraz z dziećmi przenieśli się na ulicę Kanoniczą 25. Tu Stanisław przeżył podwójną tragedięśmierć brata Tadeusza (1875r) i matki (1876r). Opiekę nad dzieckiem przejęła siostra ojca - ciocia Albina. Z tego okresu pochodziło pierwsze malarskie "dzieło": rysunkowe karty do kabały. Wszyscy zachwycali się małymi kolorowymi obrazkami, namacalnym dowodem malarskiego talentu, daru obserwacji
i wyobraźni (ze wspomnień bratanicy ciotki Albiny " Jakże zmyślnie i dowcipnie ukazane na nich zostały przypadki losowe w symbolicznych obrazkach.« Kłopoty » wyobrażał zrzucony z okna przez kota wazonik z kwiatami, «podróż» - kareta zaprzężona w cztery konie, « ślub » - przytulona para w uroczystych strojach. Na kartach przewijało sie mnóstwo postaci
w dziwewiętanstowiecznych ubiorach, widniały stare krakowskie domy, stylowe meble, ozdoby; wszystko znakomicie podpatrzone przez małego rysownika - istna encyklopedia obyczajów minionego stulecia").
Po czterech latach zaopiekowała się Stanisławem siostra matki Joanna Rogowska - Stankiewicz, zabierając go do swojego domu.

 

 

Kliknij aby powiększyć

Widok na Wawel z ulicy Kanoniczej

3. ul. Kanonicza 9

W tym budynku do niedawna mieściło się muzeum Stanisława Wyspiańskiego. W obecnej chwili przenoszone jest do nowej siedziby, usytuowanej na rogu
ul. Szczepańskiej i Placu Szczepańskiego (kamienica Szołayskich).

 

 

 

 

4. ul. Poselska 10 (dawniej 8)Kliknij aby powiększyć

Miejsce wytężonej pracy twórczej. Tu powstały projekty polichromii i witraży do kościoła Franciszkanów w Krakowie, do kościoła w Bieczu i kościoła Św. Krzyża w Krakowie, liczne portrety i obrazy, oraz ostateczne wersje dramatów "Legenda"
i "Warszawianka"

 

Kliknij aby powiększyć5. ul. Franciszkańska Kliknij aby powiększyć polichromię

W kościele Franciszkanów podziwiać można polichromie, z którymi Wyspiański miał wiele problemów. Nie wszystkie projekty artysty zostały zaakceptowane przez braci zakonnych, m.in. odrzucono fryz z ptaków "umiłowanych podopiecznych" św. Franciszka (zastąpił go fryz z lilii), oraz postacie aniołów, ukazane z gołymi nogami " bo wierni mogliby pomyśleć, że w niebie panuje nędza". Malarz musiał ciągle zmieniać projekty. W kościele dominuje dekoracja kwiatowa. Przy głównym ołtarzu powstały malowidła figuralne: Matka Boska -"Królowa wieśniaczka polska", z drugiej strony - "Strącone anioły" (nawę główną malował już ktoś inny). Rok po wykonaniu części polichromii artysta otrzymał propozycję zaprojektowania witraży. I tak powstał witraż "Bóg Ojciec" (nad chórem) oraz "Błogosławiona Salomea", "Święty Franciszek"
i "Żywioły" (wokół głównego ołtarza) .

Kliknij aby powiększyć

Kliknij aby powiększyć    Kliknij aby powiększyć "Bóg Ojciec"    Kliknij aby powiększyć "Bł. Salomea"    Kliknij aby powiększyć "Św Franciszek"  

 

Kościół Mariacki od strony ul. Floriańskiej6. Kościół Mariacki

Będąc uczniem Jana Matejki, Stanisław Wyspiański pracował z J. Mehofferem przy matejkowskiej polichromii  kościoła Panny Marii, oraz  zaprojektował jeden z witraży (od strony kościoła św. Barbary - opatrzony inicjałami artysty).

7. Plac Mariacki Kliknij aby powiększyć (widok na plac Mariacki)Kliknij aby powiększyć

W nieistniejącej  kamienicy pod numerem 9
(w tym miejscu stoi obecnie inny budynek) Wyspiański wynajął pracownię, w której powstały liczne prace malarskie, jak również dramaty: "Lelewel", "Klątwa", "Legion", ponadto tu rozpoczął prace nad "Weselem"
i zaprojektował witraże wawelskie (nagroda Akademii Umiejętności za projekt - 1900) niestety nie zrealizowane. W fasadę budynku wmurowana jest tablica pamiątkowa dłuta Karola Hukana

 

Kliknij aby powiększyć8. ul. Szpitalna 21

"Dom pod Krzyżem" (oddział Muzeum Historycznego - muzeum teatru) znajdują się tu pamiątki po Stanisławie Wyspiańskim oraz portret artysty namalowany przez Józefa Mehoffera. 

(poniedziałek, wtorek - nieczynne, środa godzina 11:00-18:00, czwartek piątek sobota niedziela 9:00-15:30)

 

 

  9. ul. Szpitalna - Teatr im. Juliusza Słowackiego  Kliknij aby powiększyćKliknij aby powiększyć

Po raz pierwszy nazwisko Wyspiańskiego pojawiło się na plakacie teatralnym w 1898 roku z okazji odsłonięcia na krakowskim Rynku pomnika Adama Mickiewicza. Pół roku później (29 listopada 1898) odbyła się prapremiera "Warszawianki" w inscenizacji samego autora. W następnym roku odbyła się kolejna prapremiera sztuki Wyspiańskiego - "Lelewel". 16 marca 1901 roku Krakowianie po raz pierwszy ujrzeli "Wesele" - artysta współpracował z reżyserem, będąc równocześnie inscenizatorem tej sztuki. Czuwał nad każdym szczegółem, własnoręcznie malując wizerunki Matki Boskiej. Wyspiański do 1905 roku był ściśle związany z tym teatrem wystawiając
i inscenizując wiele sztuk.

10. Kościół Św. Krzyża

W 1896 roku Wyspiański dostał zamówienie na wykonanie polichromii. W trakcie prac renowacyjnych dokonał historycznego odkrycia - odsłoniły się fragmenty renesansowych fresków ( okres panowania Zygmunta Starego ). Artysta musiał zmienić plany. Zaproponował odsłonięcie pozostałych fresków, ich renowację i uzupełnienie braków wg własnego pomysłu. Z powodu afery finansowej Wyspiański nie mógł zrealizować swoich planów, mimo że  wszystkie rysunki - olbrzymich rozmiarów - były już wykonane. W związku z tym przeżył chwile bolesnego zawodu, gdyż był bardzo zaangażowany  w ten projekt.

 

11. ul. Radziwiłłowska 4  (Dom Lekarski)Kliknij aby powiększyć

Z inicjatywy dr Nowaka, prezesa Towarzystwa Lekarskiego został zbudowany Dom  Lekarski, do którego przepiękne dekoracje wykonał Stanisław Wyspiański. Dekoracje artysty wypełniły dosłownie cały Dom. W budynku zwraca uwagę witraż "Apollo spętany" ukazujący chrześcijańską koncepcję świata wg systemu Kopernika, a także balustrada schodów. Wyspiański był również projektantem mebli ( na pytanie dlaczego zrobił tak niewygodne meble - artysta z ironią odpowiadał, że to celowo, by na nudnych naradach nie zasypiano w zbyt wygodnych fotelach)                  

Telefon 422-75-47 - można zadzwonić i umówić się na oglądanie

 

Kliknij aby powiększyć12. Plac MatejkiKliknij aby powiększyć

Po maturze Stanisław poszedł za głosem serca i zapisał się do Szkoły Sztuk Pięknych (przemianowanej w 1900 r. na Akademię), z którą był związany już w czasach gimnazjalnych jako wolny słuchacz. Jednym z jego profesorów był Jan Matejko. Pod koniec życia Wyspiański był przez trzy lata profesorem na Akademii Sztuk Pięknych. W 20 rocznicę objęcia przez Wyspiańskiego katedry, na uczelni została wmurowana tablica dłuta K. Laszczki - jako dar profesorów Akademii (1923)

Kliknij aby powiększyć13. Plac Szczepański

Na bocznej ścianie Pałacu Sztuki (od strony plant) znajduje się popiersie artysty dłuta Anny Deynochowej. Kliknij aby powiększyć

 

14. Róg placu Szczepańskiego i ul. Szczepańskiej Kliknij aby powiększyć

Muzeum Stanisława Wyspiańskiego jest w trakcie przenosin z ul. Kanoniczej 9 do kamienicy Szołayskich.

 

 

15. ul. Krowoderska 79

Kliknij aby powiększyć

W 1901 roku Stanisław wraz z żoną Teofilą i dziećmi zamieszkał  na drugim piętrze kamienicy przy ul. Krowoderskiej 79. Z narożnego pokoju (błękitna pracownia) roztaczał się daleki widok na zwierzynieckie Błonia i Kopiec Kościuszki. W pracowni powstało wiele wspaniałych dzieł malarskich: portrety Kliknij aby powiększyćdzieci,"Macierzyństwo", cykl obrazów z widokiem na kopiec, oraz dramaty:"Wyzwolenie", "Bolesław Śmiały", "Akropolis", "Noc listopadowa"

 

 

 

16. ul. Siemiradzkiego

Tu w prywatnej klinice (obecnie szpital położniczy) 28 listopada 1907 roku zakończył życie Stanisław Wyspiański

 

 

17. Nowy gmach Muzeum Narodowego

Muzeum to ma największe w skali krajowej zbiory sztuki Stanisława Wyspiańskiego, obejmujące obrazy, kartony witraży i polichromii, grafiki, płaskorzeźby, projekty dekoracji i kostiumów (Sztuka Polska XX wieku - malarstwo i rzeźba - chwilowo nieczynne)

Kliknij aby powiększyć - Pomnik WyspiańskiegoPomnik Stanisława Wyspiańskiego - uroczyste odsłonięcie nastąpiło 28 listopada 1982 roku - w 75 rocznicę śmierci artysty.

Projekt Mariana Koniecznego.

"Pomnik jest okazały. Jego wysokość wraz z granitowym cokołem liczy około 10 m, szerokość 6 m; sama figura ma wysokość ponad 3,5 m. Na jońskiej kolumnie — postać Wyspiańskiego w narzuconej na ramiona młodopolskiej pelerynie. Na nogach buty z cholewami, jakie ponoć, według przekazów prof. Estreichera, nosić miał artysta. Kolumnę otacza korowód postaci — symboli bohaterów sztuk Wyspiańskiego. Nie dosłowne to postaci z dramatów, ale wyraźnie kojarzące się z wizjami Kliknij aby powiększyć Muzeum Narodowestworzonymi w wyobraźni poety, niekiedy łączące w sobie cechy różnych bohaterów. Najwięcej tu skojarzeń
z „Wesela". Na froncie Jasiek w
krakowskiej sukmanie, bezradnie rozkładający ręce, w których „ostał mu się ino sznur". Obok Żyd — dostojna postać, rodem tak z „Wesela", jak z „Sędziów". Stańczyk skupiony w swej filozoficznej zadumie — inny od tego znanego nam z Matejkowskich płócien. Jest i Chochoł — z obliczem maszkarona z attyki krakowskich Sukiennic. Z kamiennego tła wychyla się główka małej Isi. Są i postaci z dramatów „listopadowych": Wiarus — symbol polskiego żołnierza-tułacza; Pallas-Atena nawołująca do powstańczego boju. Na głowie antyczny szyszak, ale w ręku tarcza z wyrytym orłem polskim. Pod bębnem — trupia czaszka. Skojarzenie nie tylko z tragedią Powstania Listopadowego, ale też z żałobnymi nastrojami antycznych dramatów poety. Zamykają korowód smętne postacie kobiece, spowite
w długie szaty. Polskie Kassandry? Laodamie, opłakujące zmarłych mężów? Może tragiczne bohaterki wiejskich dramatów Wyspiańskiego? Jest
w nich także coś z jego zwiewnych rusałczanych bohaterek... Snują się wspomnienia dzieł artysty. Narasta wzruszenie. Pomnikowa rzeźba przemawia, żyje.
" (K. Zbijewska "Krakowskim szlakiem Stanisława Wyspiańskiego").

Kliknij aby powiększyć - "Skałka"18. Kościół św. Michała i Stanisława - "Na Skałce"

Kliknij aby powiększyć

" Niech nikt nad grobem mi nie płacze,

krom mojej żony

za nic mi wasze łzy sobacze

           i żal ten wasz zmyślony" ...(St. Wyspiański )

Tu w 1907 r. został pochowany Stanisław Wyspiański. Cały Kraków opłakiwał artystę, którego śmierć zamknęła pewien etap w literaturze Młodej Polski. 

19. "Rydlówka" - ul. W. Tetmajera 28

W listopadzie 1900 roku, w dworku Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach odbyło się wesele Jadwisi Mikołajczykówny i krakowskiego poety Lucjana Rydla. Wesele zgromadziło licznych przedstawicieli inteligencji i środowiska artystycznego Krakowa, a także chłopów podkrakowskich. .Zabawa była huczna, tylko Wyspiański stał oparty o futrynę drzwi i wszystko bacznie obserwował. Wtedy narodził się pomysł "Wesela", a wielu uczestników uroczystości stało się bohaterami dramatu. Poeta ukończył sztukę w lutym 1901 roku, a 16 marca 1901 r. odbyła się prapremiera dramatu w Teatrze Słowackiego. Sztuka wywołała skandal, rzucając w oczy ówczesnego społeczeństwa prawdę o niemocy, zakłamaniu i maraźmie, a wiele osób - postaci dramatu poczuło się dotkniętych (m.in. znajomi i przyjaciele autora - wśród nich L. Rydel).

W setną rocznicę urodzin S. W. dworek Tetmajera (później Rydla) udostępniono zwiedzającym jako Muzeum Młodej Polski.

Adres muzeum: Regionalne Muzeum Młodej Polski “Rydlówka” 31-352 Kraków ul. W. Tetmajera 28
Telefon: (0-12) 637-07-50
Godziny otwarcia: wtorek, środa, piątek i sobota od 10 do 14, czwartek od 15 do 19. W niedzielę, święta i poniedziałki Muzeum nieczynne.

20. Węgrzce

Nagroda Akademii Umiejętności za cykl pejzaży:"Widok na Kopiec" pozwoliła poważnie choremu artyście na zakup gospodarstwa w podkrakowskich Węgrzcach, gdzie spędził ostatnie miesiące swojego życia. Dom niestety nie zachował się, a w jego miejscu stoi obecnie pamiątkowy obelisk.

 

 

Powrót do poprzedniej strony